108 - LA GUERRA DI PRET
Poesie
LA GUERRA DI PRET
Canti la guerra santa, i breviari,i piatt, i micch, i peccher, i peston,i calott, i barett, ch’è sgoraa in arie han gibollaa la cerega e el melona vintiquatter pret che in cappa e in vestacelebraven a tavola ona festa.
Oh gran pader di vers e della bissa,promotor di baruff e di legrij,tì che a sti pret te gh’ee scoldaa la pissa,scoldem anch mì, te preghi, i scinivij,in manera che possa famm onorcon di rimm degn de mì, de tì, de lor!
El dì de sant Lorenz, a on sit de foeurapocch lontan de Milan se fa on festonin onor del gran sant cott in broeusoeura;i fustusc della gesa hin confession,panegiregh, campann, mess, sinfonia,e ciccolatt e acqua in secrestia;
ma on compadron del loeugh, ch’el voeur quistasstucc i indulgenz che se despensa in gesasenza toeuss el disturb de confessass,el ghe regala ai pret a tutta spesaon disnaron suj moll che je trà lìincojonii mezz mes a digerì.
Memoria, tì che con la toa sapienzati fet corr come ratt a sta pacciada,fammj passà sott i oeucc tucc in sequenzacome denanz a on general d’armada,dimm chi hin, chi no hin, che cossa varen,cossa fotten al mond, cossa bozzaren!
Prima de tucc ghe ven don Mansuett,fioeu del coeugh de Monsignor Fabrizzi:i stufaa de sò pader, e i polpett,gh’han procuraa abbonora on benefizzi,on post in Seminari e poeù ona curae per ultem on fior de prevostura.
Adess che l’è bell lenc, la soa passion,oltra quella, s’intend, de spassass via,l’è de andà intorno a fà tutt i fonzionper drovà el pastoral e la bosia,e per fà adoss ai picch la gibigiannacon quell topazz in did largh ona spanna.
Quell’olott ch’el gh’ha ai fianch, con quella trippache ghe s’giaffa i galon, l’è don Tadee,on ex fraa zoccolott ch’el se né impippade tucc i sgenadur del galatee:el mond l’è sò de lu, e el lassarav corranca in presenza dell’imperator.
Quij trii insemma in d’on gropp, don Beroalddon Gian Pavol Maria e don Lucrezzi,hin trii panpossonon né frecc né cald:pur che el Pappa e el forment staghen a prezzi,no patissa i vidor, viva i morone creppa i sciori lor hin contenton.
Quell negron losch, pelos come on demoni,de per lu sol, in vesta e cappellina,l’è on can de Dio, on certo don Carboni,resiatt, cospetton, de man ladina:l’ha cavaa pussee dent lu a man destesache né el Bonella con la ciav inglesa;
el gh’ha avert duu prozess, l’è staa sospeson cinqu voeult de la messa; in mezz a questel gh’è a tucc i fonzion, per tucc i ges,a tucc i funeral, a tucc i fest;nessun le invidia, ma el fa tant pagurache in dove el va l’è patron lu addrittura.
Dedree pocch pass ghe ven don Fruttuosch’el merita on poemma domà lu,l’è el curat de Sant Sir, on religiosver religios, on meder de virtù ;dove el compar l’è l’angiol del Signor,l’agnell de pas che stampa on quaj favor.
Sostegn di fiacch, confort di desgraziaa,franch, tollerant, discrett, giojal, sincer,caritatevol senza vanitaa,prodegh pù de danee che de parer,tucc el rispetten, tucc ghe voeuren ben,tucc ghe fan largo come a on car de fen.
E perché bon fa bon, quell ch’el gh’ha arent,a man drizza, che l’è el sò cappellan,de desgarbaa che leva e sognorentte l’ha faa foeura on fior de cristian,disinvolt, amorevor, esemplar,degn insomma de lu, degn de l’altar.
Magher magher, long long, color di lòff,cont in coo on borromee tutt pien de tegnae ona vesta de quatter o cinqu stoff,l’è chì don March, quell martor che se ingegnade sollevà i miseri de la gentimprestand cont el pegn al vint per cent.
In tra quij duu che paren duu fradij,sbrodolaa tucc e duu d’onc de cusinae el mostacc con sù el tarter di vassij,ghe ven come on pagodo della Chinadondand i ciapp e el coo don Giorg Braghetta,col collett e coj gamb color d’ughetta.
L’è staa a Romma, l’ha faa de secrettaria on Cardinal, sebben nol savess scriv;per licenziall l’han faa protonotariapostolich, e quest l’è el gran motivche adess el boffa pesc che né on boffette che el va a voltra con quij bej colzett.
Quell coj brasc in suj fianch sul gust d’on’ollal’è fraa Prosper, de razza cappuscina;de bon’ora el ciamaven fraa biciolla,ma da ché l’è tornaa de Palestinae el spara de quij loeugh ball senza finel passa per on Tulli in coliarin.
Cacciador per la vitta, ostariatt,col don de Dio d’avè semper set,ecco ven don Vittor del nas scarlatt,l’è staa pret, poeù soldaa, poeù ancamò pret,comich, fraa, vicciurin, l’è tornaa adessfin che nol gh’ha de mej a dì di mess.
Quell pret che ven bell bell, palpaa palpaa,coj oeucc bass, sgonfi, pien, ross come foeugh,l’è el pover abaa Ovina desgraziaa,ch’el cerca tappinand de loeugh in loeughde fà sorà el dolor ch’el le bozzirané’l pò trova sollev per quant el gira.
El viveva el bon pret su ona montagnadessora de Scires in sul lagh d’Ortaquittament cont ona soa compagna,quand l’invidia del ben che l’è mai mortala gh’ha scadenaa contra on becch fottuua sassinagh la pas a tutt e duu.
L’era on pezz che on abaa de quij contornal’aveva pettaa i oeucc su la Luvisa,ch’el ghe girava e barzegava intornae el ghe tendeva i ret per falla amisa,ma Luvisa fedela al sò patronla stava dura come on torrion.
L’eva Luvisa ona montagnerotta,in carna, fresca come ona giocada,trusciona, ressolutta, rustegotta,ma d’on’anema fina, delicada,capazza de quell fior de sentimentche no se porta foeura di convent.
L’abaa Ovina, leal, senza sospettdel malann che quell birbo el ghe covava,ogni voeulta ch’el fass on disnaretto quaj pocca truscetta el le invidava,ajutand, pover omm, senza savella piantass sott ai pee el sò trabucchell.
Chè incazzii quell’infamm de la passion,del comod de vedella, de inzigalla,desperaa daj refud, daj repetton,da no podè né toeulla né impattalla,negher, dannaa, gelos de tutt e duu,infin poeù el gh’ha taccaa stà brugna al cuu.
L’ha comenzaa sott via in tra i divotta lassà corr di frizz contra l’Ovina,qualment senza riguard d’ess sacerdottel se tegniss in cà ona concubinae el se accostass al santo sacrifizzicol Concili de Trent in quell servizzi;
qualment oltra al stà insemma d’ona crappael fuss on Giansenista malarbett,con pocca fed in di indulgenz del Pappa,e manch in la scudella de Lorett,che nol credeva necessari i fraae milla coss de sta conformitaa.
E perché in punt de santo mormorài devott e i beati hin fior de gent,basta dagh domà el ton de comenzà,han faa i coss tant polit che in d’on momentla povera Luvisa e l’abaa Ovinahin staa miss tutt e duu pesc che in berlina.
In d’on moment i sciori, i picch, i pretghe s’hin revoltaa contra comè arpij,gh’han sconduu i caliz, gh’han negaa i pianet,gh’han saraa in faccia i ges, i sacrestij,gh’han faa di satir, gh’han faa corr di sass:robba, sangua d’on can! de desperass.
Ma quest l’è anmò nagott; el traditorl’è cors a compì l’opera a la Curia,l’ha tant ditt, l’ha tant faa con quij Monscior,ch’han spedii on orden a l’Ovina in furiade lassà la Luvisa immediatesott a censura de sententiae latae.
Orfana, senza amis, senza parent,mal conscia di travaj, trista, malada,Luvisa tutta coeur, tutt sentimentla sarav stada missa in su ona strada,se l’Ovina nol fuss staa fort asseede ris’ciass lu per el sò ben de lee.
Menter però l’Ovina el se battevacon tutt la forza da la soa reson,sott man la Curia la ghe desponevain de l’isola d’Orta ona preson,dove de nott e temp te l’ha faa mett,ch’anima viva no ha savuu pù on ett.
Ma in fin poeù el Ciel che da quell fond de torrel scoltava i riclamm de l’innocenza,el gh’ha dessedaa in Curia on protettor,on pret dabben, ch’el s’è faa lu coscienzad’andà in personna a intrequirì lu i fatte de fagh fà giustizia a tutt i patt.
L’ha faa confront, indagin, sindacaa,no l’ha badaa a viacc, spes e fadigh,per arrivà a scovrì la veritaa,e quand l’ha avuu cattaa el fil de l’intrighl’è cors de la Luvisa a scovrì el rest:Gesus! che colp, che inconter l’è staa quest!
El l’ha trovada la meschina in mandel sò assassin pù morta che né viva,senza speranza de soccors uman,ch’ogni soccors uman ghe le impedival’ansia del pret de toeussela di pee,de mett sott terra el sò delitt con lee.
No l’ha volsuu pù d’olter, addrittural’ha provist ai bisogn de la Luvisa,l’ha daa el sfratt a quell moster de natura,l’ha illuminaa la Curia e ’l l’ha decisaa ona pronta giustizia, in conclusionl’ha liberaa l’Ovina de preson.
L’eva ona nocc d’inverna di pù fosch,la nocc che l’è staa miss in libertaa:per i gol de quij mont, dent per quij bosch,ziffolaven i vent infuriaa,e sbatteven travers a rosc, a ondadla nev e l’acqua giò per i vallad.
Per i voeuj di caverna a la lontana,in tra ’l rugì di turben, di torrent,se sentiva el dan!... dan!... d’ona campanache rebombava interpolatament,e in del coeur dell’Ovina el dessedavaon fantasma ogni colp ch’el le scaggiava.
Ah che pur tropp el coeur l’è ona gran spia,pur tropp gh’eva on malann ch’el presentiva:eren quii bott i bott de l’angoniade la povera donna che moriva,de Luvisa, che in punt de vessegh toltal’eva scritt ch’el vedess l’ultima volta.
Quella meschina, tutta rassegnadaal tremendo viacc de l’olter mond,la compagnava con la vos panadai ultem orazion di moribond;quand strabuffaa, moisc, convuls del freccla s’è vista el sò Ovina ai pee del lecc.
El bon omm a on spettacol de stà sortel scoppia in d’on deliri de passion,el s[...] a l’autor de quella mortparoll terribil de maledizion.. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .