Psychomachia

Praefatio

(p.274)Senex fidelis prima credendi viaAbram, beati seminis serus pater,adiecta cuius nomen auxit syllaba,Abram parenti dictus, Abraham Deo,senile pignus qui dicavit victimae, 5docens ad aram cum litare quis velit,quod dulce cordi, quod pium, quod unicumDeo libenter offerendum credito,pugnare nosmet cum profanis gentibussuasit, suumque suasor exemplum dedit, 10nec ante prolem coniugalem gignereDeo placentem, matre virtute editam,quam strage multa bellicosus spiritusportenta cordis servientis vicerit.victum feroces forte reges ceperant 15Loth inmorantem criminosis urbibusSodomae et Gomorrae, quas fovebat advenapollens honore patruelis gloriae.Abram sinistris excitatus nuntiisaudit propinquum sorte captum bellica 20servire duris barbarorum vinculis:armat trecentos terque senos vernulas,pergant ut hostis terga euntis caedere, (p.276)quem gaza dives ac triumphus nobilis;captis tenebant inpeditum copiis. 25quin ipse ferrum stringit et plenus Deoreges superbos mole praedarum gravespellit fugatos, sauciatos proterit,frangit catenas et rapinam liberat:aurum, puellas, parvulos, monilia, 30greges 1 equarum, vasa, vestem, buculas.Loth ipse ruptis expeditus nexibusattrita bacis colla liber erigit.Abram triumphi dissipator hosticiredit recepta prole fratris inclytus 35ne quam fidelis sanguinis prosapiamvis pessimorum possideret principum.adhuc recentem caede de tanta virumdonat sacerdos ferculis caelestibus,Dei sacerdos, rex et idem praepotens, 40origo cuius fonte inenarrabilisecreta nullum prodit auctorem sui, 2Melchisedech, qua stirpe, quis maioribusignotus, uni cognitus tantum Deo.mox et triformis angelorum trinitas 45senis revisit hospitis mapalia,et iam vietam Sarra in alvum fertilismunus iuventae mater exsanguis stupet,herede gaudens, et cachinni paenitens.haec ad figuram praenotata est linea, 50quam nostra recto vita resculpat pede:vigilandum in armis pectorum fidelium, (p.278)omnemque nostri portionem corporis,quae capta foedae serviat libidini,domi coactis liberandam viribus; 55nos esse large vernularum divites,si quid trecenti bis novenis additispossint figura noverimus mystica.mox ipse Christus, qui sacerdos verus est,parente inenarrabili atque uno satus, 1 60cibum beatis offerens victoribusparvam pudici cordis intrabit casam,monstrans honorem Trinitatis hospitae.animam deinde Spiritus conplexibuspie maritam, prolis expertem diu, 65faciet perenni fertilem de semine,tunc sera dotem possidens puerperaherede digno Patris inplebit domum.

Psychomachia

(p.278) Psychomachia

Christe, graves hominum semper miserate labores,Qui patria virtute cluis, propriaque, sed una,(Unum namque Deum colimus de nomine trino:Non tamen et solum, quia tu Deus ex Patre, Christe)Dissere, rex noster, quo milite pellere culpas5Mens armata queat nostri de pectoris antro.

Exoritur cita turbatis sensibus intusSeditio, atque animam morborum rixa fatigat,Quod tunc praesidium pro libertate tuenda,Quaeve acies furiis inter praecordia mixtis10Obsistat meliore manu; nec enim, bone ductor,

Prima petit campum dubia sub sorte duelli.magnarum virtutum inopes nervisque carentesChristicolas vitiis populantibus exposuisti,ipse salutiferas obsesso in corpore turmasdepugnare iubes, ipse excellentibus armas 15artibus ingenium, quibus ad ludibria cordisoppugnanda potens tibi dimicet et tibi vincat,vincendi praesens ratio est, si comminus ipsasVirtutum facies et conluctantia contraviribus infestis liceat portenta notare. 20prima petit campum dubia sub sorte duellipugnatura Fides, agresti turbida cultu,nuda umeros, intonsa comas, exerta lacertos;namque repentinus laudis calor ad nova fervensproelia nec telis meminit nec tegmine cingi, 25pectore sed fidens valido membrisque refectisprovocat insani frangenda pericula belli,ecce lacessentem conlatis viribus audetprima ferire Fidem veterum Cultura Deorum,illa hostile caput phalerataque tempora vittis 30altior insurgens labefactat, et ora cruorede pecudum satiata solo adplicat et pede calcatelisos in morte oculos, animamque malignamfracta intercepti commercia gutturis artant,difficilemque obitum suspiria longa fatigant. 35exultat victrix legio, quam mille coactammartyribus regina Fides animarat in hostem,nunc fortes socios parta pro laude coronatfloribus ardentique iubet vestirier ostro. (p.282)exim gramineo in campo concurrere prompta 40virgo Pudicitia speciosis fulget in armis,quam patrias succincta faces Sodomita Libidoadgreditur piceamque ardenti sulpure pinumingerit in faciem pudibundaque lumina flammisadpetit, et taetro temptat subfundere fumo. 45sed dextram furiae flagrantis et ignea diraetela lupae saxo ferit inperterrita virgo,excussasque sacro taedas depellit ab ore.tunc exarmatae iugulum meretricis adactotransfugit gladio; calidos vomit illa vapores 50sanguine concretos caenoso; spiritus indesordidus exhalans vicinas polluit auras.hoc habet, exclamat victrix regina, supremushic tibi finis erit, semper prostrata iacebis,nec iam mortiferas audebis spargere flammas 55in famulos famulasve Dei, quibus intima castivena animi sola fervet de lampade Christi,tene, o vexatrix hominum, potuisse resumptisviribus extincti capitis recalescere flatu,Assyrium postquam thalamum cervix Olofernis 60caesa cupidineo madefactum sanguine lavit,gemmantemque torum moechi ducis aspera Iudithsprevit et incestos conpescuit ense furores,famosum mulier referens ex hoste tropaeumnon trepidante manu vindex mea caelitus audax! 65at fortasse parum fortis matrona sub umbralegis adhuc pugnans, dum tempora nostra figurat,vera quibus virtus terrena in corpora fluxitgrande per infirmos caput excisura ministros,numquid et intactae post partum virginis ullum (p.284)70fas tibi iam superest? post partum virginis, ex quocorporis humani naturam pristina origodeseruit carnemque novam vis ardua sevit,atque innupta Deum concepit femina Christum,mortali de matre hominem, sed cum Patre numen. 75inde omnis iam diva caro est quae concipit illumnaturamque Dei consortis foedere sumit,Verbum quippe caro factum non destitit essequod fuerat, verbum, dum carnis glutinat usum,maiestate quidem non degenerante per usum 80carnis, sed miseros, ad nobiliora trahente.ille manet quod semper erat, quod non erat esseincipiens: nos quod fuimus iam non sumus, auctinascendo in melius: mihi contulit et sibi mansit,nec Deus ex nostris minuit sua, sed sua nostris 85dum tribuit nosmet dona ad caelestia vexit,dona haec sunt, quod victa iaces, lutulenta Libido,nec mea post Mariam potis es perfringere iura.tu princeps ad mortis iter, tu ianua leti,corpora conmaculans animas in Tartara mergis. 90abde caput tristi, iam frigida pestis, abysso;occide, prostibulum; manes pete, claudere Averno,inque tenebrosum noctis detrudere fundum,te volvant subter vada flammea, te vada nigrasulpureusque rotet per stagna sonantia vertex, 95nec iam Christicolas, furiarum maxima, temptes, (p.286)ut purgata suo serventur corpora regi.dixerat haec et laeta Libidinis interfectaemorte Pudicitia gladium Iordanis in undisabluit infectum, sanies cui rore rubenti 100haeserat et nitidum macularat vulnere ferrum,expiat ergo aciem fluviali docta lavacrovictricem victrix, abolens baptismate labemhostilis iuguli; nec iam contenta piatumcondere vaginae gladium, ne tecta rubigo 105occupet ablutum scabrosa sorde nitorem,catholico in templo divini fontis ad aramconsecrat, aeterna splendens ubi luce coruscet.ecce modesta gravi stabat Patientia vultuper medias inmota acies variosque tumultus, 110vulneraque et rigidis vitalia pervia pilisspectabat defixa oculos et lenta manebat,hanc procul Ira tumens, spumanti fervida rictu,sanguinea intorquens subfuso lumina felle,ut belli exsortem teloque et voce lacessit, 115inpatiensque morae conto petit, increpat ore,hirsutas quatiens galeato in vertice cristas.en tibi Martis, ait, spectatrix libera nostri,excipe mortiferum securo pectore ferrum,nec doleas, quia turpe tibi gemuisse dolorem. 120sic ait, et stridens sequitur convicia pinusper teneros crispata notos, et certa sub ipsumdefertur stomachum rectoque inliditur ictu,sed resilit duro loricae excussa repulsu.provida nam virtus conserto adamante trilicem (p.288)125induerat thoraca umeris squamosaque ferritexta per intortos conmiserat undique nervos.inde quieta manet Patientia, fortis ad omnestelorum nimbos et non penetrabile durans.nec mota est iaculo monstri sine more furentis, 130opperiens propriis perituram viribus Iram.scilicet indomitos postquam stomachando lacertosbarbara bellatrix inpenderat et iaculorumnube supervacuam lassaverat inrita dextram,cum ventosa levi cecidissent tela volatu, 135iactibus et vacuis hastilia fracta iacerent,vertitur ad capulum manus inproba et ense coruscoconisa in plagam dextra sublimis ab aureerigitur, mediumque ferit librata cerebrum,aerea sed cocto cassis formata metallo 140tinnitum percussa refert aciemque retunditdura resultantem, frangit quoque vena rebellisinlisum chalybem, dum 1 cedere)nescia cassosexcipit adsultus ferienti et tuta resistit.Ira, ubi truncati mucronis fragmina vidit 145et procul in partes ensem crepuisse minutas,iam capulum retinente manu sine pondere ferri,mentis inops ebur infelix decorisque pudendierfida signa abicit monumentaque tristia longespernit, et ad proprium succenditur effera letum. 150missile de multis, quae frustra sparserat, unumpulvere de campi perversos sumit in usus:rasile figit humi lignum ac se cuspide versa (p.290)perfodit et calido pulmonem vulnere transit,quam super adsistens Patientia vicimus, inquit, 155exultans vitium solita virtute, sine ullosanguinis ac vitae discrimine; lex habet istudnostra genus belli, furias omnemque malorummilitiam et rabidas tolerando extinguere vires,ipsa sibi est hostis vesania seque furendo 160interimit moriturque suis Ira ignea telis.haec effata secat medias inpune cohortesegregio comitata viro; nam proximus Iobhaeserat invictae dura inter bella magistrae,fronte severus adhuc et multo funere anhelus, 165sed iam clausa truci subridens ulcera vultu,perque cicatricum numerum sudata recensensmillia pugnarum, sua praemia, dedecus hostis,illum diva dubet tandem requiescere ab omniarmorum strepitu, captis et perdita quaeque 170multiplicare opibus, nec iam peritura referre,ipsa globos legionum et concurrentia rumpitagmina, vulniferos gradiens intacta per imbres,omnibus una comes virtutibus adsociatur,auxiliumque suum fortis Patientia miscet. 175nulla anceps luctamen init virtute sine istaVirtus, nam vidua est quam non Patientia firmat.forte per effusas inflata Superbia turmaseffreni volitabat equo, quem pelle leonistexerat et validos villis oneraverat armos, 180quo se fulta iubis iactantius illa ferinis (p.292)inferret tumido despectans agmina fastu.turritum fortis caput adcumularat in altumcrinibus, extructos augeret ut addita cirroscongeries celsumque apicem frons ardua ferret. 185carbasea ex umeris summo collecta coibatpalla sinu teretem nectens a pectore nodum,a cervice fluens tenui velamine limbusconcipit infestas textis turgentibus auras,nec minus instabili sonipes feritate superbit, 190inpatiens madidis frenarier ora lupatis.huc illuc frendens obvertit terga, negatalibertate fugae, pressisque tumescit habenis.hoc sese ostentans habitu ventosa viragointer utramque aciem supereminet et phaleratum 195circumflectit equum, vultuque et voce minaturadversum spectans cuneum, quem milite raroet paupertinis ad bella coegerat armisMens Humilis, regina quidem, sed egens alieniauxilii proprio nec sat confisa paratu, 200Spem sibi collegam coniunxerat, edita cuiuset suspensa ab humo est opulentia divite regno,ergo Humilem postquam male sana Superbia Mentemvilibus instructam nullo ostentamine telisaspicit, in vocem dictis se effundit amaris: 205non pudet, o miseri, plebeio milite clarosadtemptare duces ferroque lacessere genteminsignem titulis, veteres cui bellica virtusdivitias peperit, laetos et gramine collesimperio calcare dedit? nunc advena nudus 210nititur antiquos, si fas est, pellere reges!en qui nostra suis in praedam cedere dextris (p.294)sceptra volunt! en qui nostras sulcare novalesarvaque capta manu popularier hospite aratro r;contendunt, duros et pellere Marte colonos! 215nempe, o ridiculum vulgus, natalibus horistotum hominem et calidos a matre amplectimur artus,vimque potestatum per membra recentis alumnispargimus, et rudibus dominamur in ossibus omnes.quis locus in nostra tunc vobis sede dabatur, 220congenitis cum regna simul dicionibus aequorobore crescebant? nati nam luce sub unaet domus et domini paribus adolevimus annis,ex quo plasma novum de consaepto paradisilimite progrediens amplum transfugit in orbem, 225pellitosque habitus sumpsit venerabilis Adam,nudus adhuc, ni nostra foret praecepta secutus.quisnam iste ignotis hostis nunc surgit ab orisinportunus, iners, infelix, degener, amens,qui sibi tam serum ius vindicat, hactenus exul? 230nimirum vacuae credentur frivola famae,quae miseros optare iubet quandoque futurispem fortasse boni, lenta ut solacia mollemdesidiam pigro rerum meditamine palpent.quidni illos spes palpet iners, quos pulvere in isto 235tirones Bellona truci non excitat aere,inbellesque animos virtus tepefacta resolvit?anne Pudicitiae gelidum iecur utile bello est?an tenerum Pietatis opus sudatur in armis?quam pudet, o Mavors et virtus conscia, talem (p.296)240contra stare aciem ferroque lacessere nugas,et cum virgineis dextram conferre choreis,Iustitia est ubi semper egens et pauper Honestas,arida Sobrietas, albo Ieiunia vultu,sanguine vix tenui Pudor interfusus, aperta 245Simplicitas et ad omne patens sine tegmine vulnus,et prostrata in humum nec libera iudice seseMens Humilis, quam degenerem trepidatio prodit!faxo ego, sub pedibus stipularum more teraturinvalida ista manus; neque enim perfringere duris 250dignamur gladiis, algenti et sanguine ferruminbuere fragili que viros foedare triumpho.talia vociferans rapidum calcaribus urgetcornipedem laxisque volat temeraria frenis,hostem humilem cupiens inpulsu umbonis equini 255sternere deiectamque supercalcare ruinam,sed cadit in foveam praeceps, quam callida forteFraus interciso subfoderat aequore furtim,Fraus detestandis vitiorum e pestibus una,fallendi versuta opifex, quae praescia belli 260planitiem scrobibus vitiaverat insidiosishostili de parte latens, ut fossa ruentesexciperet cuneos atque agmina mersa voraret;ac ne fallacem puteum deprendere possetcauta acies, virgis adopertas texerat oras, 265et superinposito simularat caespite campum,at regina humilis, quamvis ignara, manebatulteriore loco nec adhuc ad Fraudis opertumvenerat aut foveae calcarat furta malignae.hunc eques illa dolum, dum fertur praepete cursu, 270incidit, et caecum subito patefecit hiatum. (p.298)prona ruentis equi cervice involvitur, ac subpectoris inpressu fracta inter crura rotatur.at virtus placidi moderaminis, ut levitatemprospicit obtritam monstri sub morte iacentis, 275intendit gressum mediocriter, os quoque parceerigit et comi moderatur gaudia vultu,cunctanti Spes fida comes succurrit et offertultorem gladium laudisque inspirat amorem,illa cruentatam correptis crinibus, hostem 280protrahit et faciem laeva revocante supinat,tunc caput orantis flexa cervice resectumeripit ac madido suspendit colla capillo.extinctum vitium sancto Spes increpat ore:Desine grande loqui; frangit Deus omne superbum, 285magna cadunt, inflata crepant, tumefacta premuntur.disce supercilium deponere, disce cavereante pedes foveam, quisquis sublime minaris.pervulgata viget nostri sententia Christiscandere celsa humiles et ad ima redire feroces. 290vidimus horrendum membris animisque Goliaminvalida cecidisse manu: puerilis in illumdextera fundali torsit stridore lapillumtraiectamque cavo penetravit vulnere frontem.ille minax, rigidus, iactans, truculentus, amarus, 295dum tumet indomitum, dum formidabile fervet,dum sese ostentat, clipeo dum territat auras,expertus pueri quid possint ludicra parvisubcubuit teneris bellator turbidus annis.me tunc ille puer virtutis pube secutus (p.300)300florentes animos sursum in mea regna tetendit,servatur quia certa mihi domus omnipotentissub pedibus Domini, meque ad sublime vocantemvictores caesa culparum labe capessunt.dixit, et auratis praestringens aera pinnis 305in caelum se virgo rapit, mirantur euntemVirtutes tolluntque animos in vota volentesire simul, ni bella duces terrena retardent.confligunt vitiis seque ad sua praemia servant.venerat occiduis mundi de finibus hostis 310Luxuria, extinctae iamdudum prodiga famae,delibuta comas, oculis vaga, languida voce,perdita deliciis, vitae cui causa voluptas,elumbem mollire animum, petulanter amoenashaurire inlecebras et fractos solvere sensus. 315ac tunc pervigilem ructabat marcida cenam,sub lucem quia forte iacens ad fercula raucosaudierat lituos, atque inde tepentia linquenspocula lapsanti per vina et balsama gressuebria calcatis ad bellum floribus ibat. 320non tamen illa pedes, sed curru invecta venustosaucia mirantum capiebat corda virorum,o nova pugnandi species! non ales harundonervum pulsa fugit, nec stridula lancea tortoemicat amento, frameam nec dextra minatur; 325sed violas lasciva iacit foliisque rosarumdimicat et calathos inimica per agmina fundit,inde eblanditis Virtutibus halitus inlex (p.302)inspirat tenerum labefacta per ossa venenum,et male dulcis odor domat ora et pectora et arma 330ferratosque toros obliso robore mulcet.deiciunt animos ceu victi et spicula ponunt,turpiter, heu, dextris languentibus obstupefactidum currum varia gemmarum luce micantemmirantur, dum bratteolis crepitantia lora 335et solido ex auro pretiosi ponderis axemdefixis inhiant obtutibus et radiorumargento albentem seriem, quam summa rotarumflexura electri pallentis continet orbe.et iam cuncta acies in deditionis amorem 340sponte sua versis transibat perfida signisLuxuriae servire volens dominaeque fluentisiura pati et laxa ganearum lege teneri.ingemuit tam triste nefas fortissima virtusSobrietas, dextro socios decedere cornu 345invictamque manum quondam sine caede perire.vexillum sublime crucis, quod in agmine primodux bona praetulerat, defixa cuspide sistit,instauratque levem dictis mordacibus alamexstimulans animos nunc probris, nunc prece mixta: 350quis furor insanas agitat caligine mentes?quo ruitis? cui colla datis? quae vincula tandem,pro pudor, armigeris amor est perferre lacertis,lilia luteolis interlucentia sertiset ferrugineo vernantes flore coronas? 355his placet adsuetas bello iam tradere palmasnexibus, his rigidas nodis innectier ulnas, (p.304)ut mitra caesariem cohibens aurata virilemconbibat infusum croceo religamine nardum,post inscripta oleo frontis signacula, per quae 360unguentum regale datum est et chrisma perenne,ut tener incessus vestigia syrmate verratsericaque infractis fluitent ut pallia membris,post inmortalem tunicam quam pollice doctotexuit alma Fides, dans inpenetrabile tegmen 365pectoribus lotis, dederat quibus ipsa renasci,inde ad nocturnas epulas, ubi cantharus ingensdespuit effusi spumantia damna Falerniin mensam cyathis stillantibus, uda ubi multofulcra mero veterique toreumata rore rigantur? 370excidit ergo animis eremi sitis, excidit illefons patribus de rupe datus, quem mystica virgaelicuit scissi salientem vertice saxi?angelicusne cibus prima in tentoria vestrisfluxit avis, quem nunc sero felicior aevo 375vespertinus edit populus de corpore Christi?his vos inbutos dapibus iam crapula turpisLuxuriae ad madidum rapit inportuna lupanar,quosque viros non Ira fremens, non idola bellocedere conpulerant, saltatrix ebria flexit! 380state, precor, vestri memores, memores quoque Christi.quae sit vestra tribus, quae gloria, quis Deus et rex,quis Dominus meminisse decet, vos nobile Iudaegermen ad usque Dei genetricem, qua Deus ipse (p.306)esset homo, procerum venistis sanguine longo. 385excitet egregias mentes celeberrima Davidgloria continuis bellorum exercita curis,excitet et Samuel, spolium qui divite ab hosteadtrectare vetat nec victum vivere regemincircumcisum patitur, ne praeda superstes 390victorem placidum recidiva in proelia poscat,parcere iam capto crimen putat ille tyranno,at vobis contra vinci et succumbere votum est.paeniteat, per si qua movet reverentia summinuminis, hoc tam dulce malum voluisse nefanda 395proditione sequi; si paenitet, haud nocet error,paenituit Ionatham ieiunia sobria dulciconviolasse favo sceptri mellisque saporeheu male gustato, regni dum blanda voluptasoblectat iuvenem iurataque sacra resolvit. 400sed quia paenituit, nec sors lacrimabilis illa est,nec tinguit patrias sententia saeva secures,en ego Sobrietas, si conspirare paratis,pando viam cunctis virtutibus, ut malesuadaLuxuries, multo stipata satellite, poenas 405cum legione sua Christo sub iudice pendat.sic effata crucem Domini ferventibus offertobvia quadriiugis, lignum venerabile in ipsosintentans frenos, quod ut expavere ferocescornibus obpansis et summa fronte coruscum, 410vertunt praecipitem caeca formidine fusiper praerupta fugam, fertur resupina reductisnequiquam loris auriga comamque madentem (p.308)pulvere foedatur. tunc et vertigo rotaruminplicat excussam dominam; nam prona sub axem 415labitur et lacero tardat sufflamine currum,addit Sobrietas vulnus letale iacenti,coniciens silicem rupis de parte molarem,hunc vexilliferae quoniam fors obtulit ictumspicula nulla manu sed belli insigne gerenti, 420casus agit saxum, medii spiramen ut orisfrangeret, et recavo misceret labra palato,dentibus introrsum resolutis lingua resectamdilaniata gulam frustis cum sanguinis inplet.insolitis dapibus crudescit guttur, et ossa 425conliquefacta vorans revomit quas hauserat offas.ebibe iam proprium post pocula multa cruorem,virgo ait increpitans, sint haec tibi fercula tandemtristia praeteriti nimiis pro dulcibus aevi.lascivas vitae inlecebras gustatus amarae 430mortis et horrifico sapor ultimus asperat haustu. 1caede ducis dispersa fugit trepidante pavorenugatrix acies. Iocus et Petulantia primicymbala proiciunt; bellum nam talibus armisludebant resono meditantes vulnera sistro. 435dat tergum fugitivus Amor, lita tela venenoet lapsum ex umeris arcum pharetramque cadentempallidus ipse metu sua post vestigia linquit.Pompa, ostentatrix vani splendoris, inaniexuitur nudata peplo; discissa trahuntur 440serta venustatis collique ac verticis aurum (p.310)solvitur, et gemmas Discordia dissona turbat,non piget adtritis pedibus per acuta frutectaire voluptatem, quoniam vis maior acerbamconpellit tolerare fugam; formido pericli 445praedurat teneras iter ad cruciabile plantas,qua se cumque fugax trepidis fert cursibus agmen,damna iacent, crinalis acus, redimicula, vittae,fibula, flammeolum, strophium, diadema, monile.his se Sobrietas et totus Sobrietatis 450abstinet exuviis miles damnataque castisscandala proculcat pedibus, nec fronte severosconivente oculos praedarum ad gaudia flectit.fertur Avaritia gremio praecincta capaci,quidquid Luxus edax pretiosum liquerat, unca 455corripuisse manu, pulchra in ludibria vastoore inhians aurique legens fragmenta caduciinter harenarum cumulos. nec sufficit amplosinplevisse sinus; iuvat infercire cruministurpe lucrum et gravidos furtis distendere fiscos, 460quos laeva celante tegit laterisque sinistrivelat opermento; velox nam dextra rapinasabradit spoliisque ungues exercet aenos.Cura, Famis, Metus, Anxietas, Periuria, Pallor,Corruptela, Dolus, Commenta, Insomnia, Sordes, 465Eumenides variae monstri comitatus aguntur,nec minus interea rabidorum more luporumCrimina persultant toto grassantia campo,matris Avaritiae nigro de lacte creata,si fratris galeam fulvis radiare ceraunis 470germanus vidit conmilito, non timet ensem (p.312)exerere atque caput socio mucrone ferire,de consanguineo rapturus vertice gemmas.filius extinctum belli sub sorte cadaveraspexit si forte patris, fulgentia bullis 475cingula et exuvias gaudet rapuisse cruentas:cognatam Civilis agit Discordia praedam,nec parcit propriis Amor insatiatus Habendipigneribus spoliatque suos Famis inpia natos.talia per populos edebat funera victrix 480orbis Avaritia, sternens centena virorummillia vulneribus variis: hunc lumine ademptoeffossisque oculis velut in caligine noctiscaecum errare sinit perque offensacula multaire, nec oppositum baculo temptare periclum. 485porro alium capit intuitu fallitque videntem,insigne ostentans aliquid, quod dum petit ille,excipitur telo incautus cordisque sub ipsosaucius occulto ferrum suspirat adactum.multos praecipitata in aperta incendia cogit 490nec patitur vitare focos, quibus aestuat aurum,quod petit arsurus pariter speculator 1 avarus.omne hominum rapit illa genus, mortalia cunctaoccupat interitu, neque est violentius ullumterrarum vitium, quod tantis cladibus aevum 495mundani involvat populi damnetque gehennae.quin ipsos temptare manu, si credere dignum est,ausa sacerdotes Domini, qui proelia forteductores primam ante aciem pro laude gerebantvirtutum, magnoque inplebant classica flatu. 500et fors innocuo tinxisset sanguine ferrum, (p.314)ni Ratio armipotens, gentis Levitidis unasemper fida comes, clipeum obiectasset et atraehostis ab incursu claros texisset alumnos.stant tuti Rationis ope, stant turbine ab omni 505inmunes fortesque animi; vix in cute summapraestringens paucos tenui de vulnere laeditcuspis Avaritae. stupuit luis inproba castisheroum iugulis longe sua tela repelli;ingemit et dictis ardens furialibus infit: 510vincimur, heu, segnes nec nostra potentia perfertvim solitam, languet violentia saeva nocendi,suevcrat invictis quae viribus omnia ubiquerumpere corda hominum; nec enim tam ferrea quemquamduravit natura virum, cuius rigor aera 515sperneret aut nostro foret inpenetrabilis auro.ingenium omne neci dedimus; tenera, aspera, dura,docta, indocta simul, bruta et sapientia, nec noncasta, incesta meae patuerunt pectora dextrae,sola igitur rapui quidquid Styx abdit avaris 520gurgitibus, nobis ditissima Tartara debentquos retinent populos, quod volvunt saecula nostrum est,quod miscet mundus, vesana negotia, nostrum,qui fit praevalidas quod pollens gloria viresdeserit et cassos ludit fortuna lacertos? 525sordet Christicolis rutilantis fulva monetaeeffigies, sordent argenti emblemata, et omnisthensaurus nigrante oculis vilescit honore,quid sibi docta volunt fastidia? nonne triumphum (p.316)egimus e Scarioth, magnus qui discipulorum 530et conviva Dei, dum fallit foedere mensaehaudquaquam ignarum dextramque parabside iungit,incidit in nostrum flammante cupidine telum,infamem mercatus agrum de sanguine amicinuminis, obliso luiturus iugera collo? 535viderat et Iericho propria inter funera quantumposset nostra manus, cum victor concidit Achar.caedibus insignis murali et strage superbussubcubuit capto victis ex hostibus auro,dum vetitis insigne legens anathema favillis 540maesta ruinarum spolia insatiabilis haurit.non illum generosa tribus, non plebis avitaeiuvit Iuda parens, Christo quandoque propinquonobilis et tali felix patriarcha nepote.quis placet exemplum generis, placeat quoque forma 545exitii: sit poena eadem, quibus et genus unum est.quid moror aut Iudae populares aut popularessacricolae summi (summus nam fertur Aaron)fallere fraude aliqua Martis congressibus inpar?nil refert armis contingat palma dolisve. 550dixerat et torvam faciem furialiaque armaexuit inque habitum sese transformat honestum;fit virtus specie vultuque et veste severaquam memorant Frugi, parce cui vivere cordi estet servare suum; tamquam nil raptet avare, (p.318)555artis adumbratae meruit ceu sedula laudem,huius se specie mendax Bellona coaptat,non ut avara lues, sed virtus parca putetur;nec non et tenero pietatis tegmine crinesobtegit anguinos, ut candida palla latentem 560dissimulet rabiem, diroque obtenta furori,quod rapere et clepere est avideque abscondere parta,natorum curam dulci sub nomine iactet.talibus inludens male credula corda virorumfallit imaginibus, monstrumque ferale sequuntur 565dum credunt virtutis opus; capit inpia Erinysconsensu faciles manicisque tenacibus artat.attonitis ducibus perturbatisque maniplisnutabat virtutum acies errore biformisportenti, ignorans quid amicum credat in illo 570quidve hostile notet: letum versatile et ancepslubricat incertos dubia sub imagine visus,cum subito in medium frendens Operatio campumprosilit auxilio sociis, pugnamque capessitmilitiae postrema gradu, sed sola duello 575inpositura manum, ne quid iam triste supersit.omne onus ex umeris reiecerat, omnibus ibatnudata induviis multo et se fasce levarat,olim divitiis gravibusque oppressa talentis,libera nunc miserando inopum, quos larga benigne 580foverat effundens patrium bene prodiga censum. (p.320)iam loculos ditata fidem 1 spectabat inanes,aeternam numerans redituro faenore summam,horruit invictae Virtutis fulmen et inposmentis Avaritia stupefactis sensibus haesit 585certa mori: nam quae fraudis via restet, ut ipsacalcatrix mundi mundanis victa fatiscatinlecebris spretoque iterum sese inplicet auro?invadit trepidam virtus fortissima durisulnarum nodis, obliso et gutture frangit 590exsanguem siccamque gulam; conpressa liganturvincla lacertorum sub mentum et faucibus artisextorquent animam, nullo quae vulnere raptapalpitat atque aditu spiraminis interceptoinclusam patitur venarum carcere mortem. 595illa reluctanti genibusque et calcibus instansperfodit et costas atque ilia rumpit anhela,mox spolia exstincto de corpore diripit; aurisordida frusta rudis nec adhuc fornace recoctammateriam, tineis etiam marsuppia crebris 600exesa et virides obducta aerugine nummosdispergit servata diu victrix et egenisdissipat ac tenues captivo munere donat,tunc circumfusam vultu exultante coronamrespiciens alacris media inter milia clamat: 605solvite procinctum, iusti, et discedite ab armis!causa mali tanti iacet interfecta; lucrandiingluvie pereunte licet requiescere sanctis.summa quies nil velle super quam postulet ususdebitus, ut simplex alimonia, vestis et una (p.322)610infirmos tegat ac recreet mediocriter artusexpletumque modum naturae non trahat extra,ingressurus iter peram ne tollito, nevede tunicae alterius gestamine providus ito,nec te sollicitet res crastina, ne cibus alvo 615defuerit: redeunt escae cum sole diurnae.nonne vides ut nulla avium cras cogitet ac sepascendam, praestante Deo, non anxia credat?confidunt volucres victum non defore viles,passeribusque subest modico venalibus asse 620indubitata fides Dominum curare potentemne pereant, tu, cura Dei, facies quoque Christi,addubitas ne te tuus umquam deserat auctor?ne trepidate, homines; vitae dator et dator escae est.quaerite luciferum caelesti dogmate pastum, 625qui spem multiplicans alat invitiabilis aevi,corporis inmemores: memor est qui condidit illudsubpeditare cibos atque indiga membra fovere.his dictis curae emotae, Metus et Labor et Viset Scelus et placitae fidei Fraus infitiatrix 630depulsae vertere solum. Pax inde fugatishostibus alma abigit bellum, discingitur omnisterror et avulsis exfibulat ilia zonis,vestis ad usque pedes descendens defluit imos,temperat et rapidum privata modestia gressum. 635cornicinum curva aera silent, placabilis inpletvaginam gladius, sedato et pulvere campisuda redit facies liquidae sine nube diei,purpuream videas caeli clarescere lucem. (p.324)agmina casta super vultum sensere Tonantis 640adridere hilares pulso certamine turmae,et Christum gaudere suis victoribus arceaetheris ac patrium famulis aperire profundum,dat signum felix Concordia reddere castrisvictrices aquilas atque in tentoria cogi. 645numquam tanta fuit species nec par decus ullimilitiae, cum dispositis bifida agmina longeduceret ordinibus peditum psallente caterva,ast alia de parte equitum resonantibus hymnis,non aliter cecinit respectans victor hiantem 650Istrahel rabiem ponti post terga minacis,cum iam progrediens calcaret litora siccoulteriora pede, stridensque per extima calcismons rueret pendentis aquae nigrosque relapsogurgite Nilicolas fundo deprenderet imo, 655ac refluente sinu iam redderet unda natatumpiscibus et nudas praeceps operiret harenas.pulsavit resono modulantia tympana plectroturba Dei celebrans mirum ac memorabile saeclisomnipotentis opus, liquidas inter freta ripas 660fluctibus incisis et subsistente procellacrescere suspensosque globos potuisse teneri,sic expugnata vitiorum gente resultantmystica dulcimodis virtutum carmina psalmis,ventum erat ad fauces portae castrensis, ubi artum 665liminis introitum bifori dant cardine claustra.nascitur hic inopina Mali lacrimabilis astutempestas, placidae turbatrix invida Pacis, (p.326)quae tantum subita vexaret clade triumphum.inter confertos cuneos Concordia forte 670dum stipata pedem iam tutis moenibus infert,excipit occultum vitii latitantis ab ictumucronem laevo in latere, squalentia quamvistexta catenato ferri subtegmine corpusambirent sutis et acumen vulneris hamis 675respuerent, rigidis nec fila tenacia nodisinpactum sinerent penetrare in viscera telum.rara tamen chalybem tenui transmittere punctocommissura dedit, qua sese extrema politaesquama ligat tunicae sinus et sibi conserit oras. 680intulit hoc vulnus pugnatrix subdola victaepartis et incautis victoribus insidiata est.nam pulsa Culparum acie Discordia nostrosintrarat cuneos sociam mentita figuram.scissa procul palla structum et serpente flagellum 685multiplici media camporum in strage iacebant.ipsa redimitos olea frondente capillosostentans festis respondet laeta choreis.sed sicam sub veste tegit, te, maxima virtus,te solam tanto e numero, Concordia, tristi 690fraude petens, sed non vitalia rumpere sacricorporis est licitum, summo tenus extima tactulaesa cutis tenuem signavit sanguine rivum.exclamat virtus subito turbata: quid hoc est?quae manus hic inimica latet, quae prospera nostra 695vulnerat et ferrum tanta inter gaudia vibrat?quid iuvat indomitos bello sedasse Furoreset sanctum vitiis pereuntibus omne receptum, (p.328)si virtus sub pace cadit? trepida agmina maestosconvertere oculos: stillabat vulneris index 700ferrata de veste cruor, mox et pavor hostemcomminus adstantem prodit; nam pallor in oreconscius audacis facti dat signa reatuset deprensa tremunt languens manus et color albens.circumstat propere strictis mucronibus omnis 705Virtutum legio exquirens fervente tumultuet genus et nomen, patriam sectamque, Deumquequem colat et missu cuiatis venerit, illaexsanguis turbante metu: Discordia dicor,cognomento Heresis; Deus est mihi discolor, inquit, nunc minor, aut maior, modo duplex et modo simplex, 710cum placet, aerius et de phantasmate visus,aut innata anima est quoties volo ludere numen;praeceptor Belia mihi, domus et plaga mundus.non tulit ulterius capti blasphemia monstri 715Virtutum regina Fides, sed verba loquentisinpedit et vocis claudit spiramina pilo,pollutam rigida transfigens cuspide linguam,carpitur innumeris feralis bestia dextris;frustatim sibi quisque rapit quod spargat in auras, 720quod canibus donet, corvis quod edacibus ultroofferat, inmundis caeno exhalante cloacisquod trudat, monstris quod mandet habere marinis.discissum foedis animalibus omne cadaverdividitur, ruptis Heresis perit horrida membris. (p.330)725conpositis igitur rerum morumque secundisin commune bonis, postquam 1 intra tuta moraricontigit ac statione frui valloque foveripacificos Sensus, et in otia solvere curas, 1exstruitur media castrorum sede tribunal 730editiore loco, tumulus quem vertice acutoexcitat in speculam, subiecta unde omnia lateliber inoffenso circum inspicit aere visus,hunc sincera Fides simul et Concordia, sacrofoedere iuratae Christi sub amore sorores, 735conscendunt apicem; mox et sublime tribunalpar sanctum carumque sibi supereminet aequoiure potestatis, consistunt aggere summoconspicuae populosque iubent adstare frequentes,concurrunt alacres castris ex omnibus omnes, 740nulla latet pars Mentis iners, quae corporis ullointercepta sinu per conceptacula sesedegeneri languore tegat, tentoria apertiscuncta patent velis, reserantur carbasa, ne quismarceat obscuro stertens habitator operto. 745auribus intentis expectant contio, quidnamvictores post bella vocet Concordia princeps,quam velit atque Fides virtutibus addere legem,erumpit prima in vocem Concordia taliadloquio: cumulata quidem iam gloria vobis, 750o Patris, o Domini fidissima pignera Christi,contigit: extincta est multo certamine saevabarbaries, sanctae quae circumsaepserat urbisindigenas, ferroque viros flammaque premebat. (p.332)publica sed requies privatis rure foroque 755constat amicitiis: scissura domestica turbatrem populi, titubatque foris quod dissidet intus,ergo cavete, viri, ne sit sententia discorsSensibus in nostris, ne secta exotica tectisnascatur conflata odiis, quia fissa voluntas 760confundit variis arcana biformia fibris,quod sapimus coniungat amor;quod vivimus unoconspiret studio: nil dissociabile firmum est.utque homini atque Deo medius intervenit Iesus,qui sociat mortale Patri, ne carnea distent 765Spiritui aeterno sitque ut Deus unus utrumque,sic, quidquid gerimus mentisque et corporis actu,spiritus unimodis texat conpagibus unus.pax plenum virtutis opus, pax summa laborum,pax belli exacti pretium est pretiumque pericli. 770sidera pace vigent, consistunt ferrea pace.nil placitum sine pace Deo: non munus ad aramcum cupias offerre probat, si turbida fratremmens inpacati sub pectoris oderit antro,nec, si flammicomis Christi pro nomine martyr 775ignibus insilias servans inamabile votumbile sub obliqua, pretiosam proderit Iesuinpendisse animam, meriti quia clausula pax est.non inflata tumet, non invidet aemula fratri,omnia perpetitur patiens atque omnia credit, 780nunquam laesa dolet, cuncta offensacula donat, (p.334)occasum lucis venia praecurrere gestit,anxia ne stabilem linquat sol conscius iram.quisque litare Deo mactatis vult holocaustis,offerat in primis pacem: nulla hostia Christo 785dulcior: hoc solo sancta ad donaria vultummunere convertens liquido 1 oblectatur odore,sed tamen et niveis tradit Deus ipse columbispinnatum tenera plumarum veste colubrumrimante ingenio docte internoscere mixtum 790innocuis avibus; latet et lupus ore cruentolacteolam mentitus ovem sub vellere molli,cruda per agninos exercens funera rictus,hac sese occultat Photinus et Arrius arte,inmanes feritate lupi. discrimina produnt 795nostra recensque cruor, quamvis de corpore summo,quid possit furtiva manus. gemitum dedit omnisVirtutum populus casu concussus acerbo,tum generosa Fides haec subdidit: immo secundisin rebus cesset gemitus. Concordia laesa est, 800sed defensa Fides: quin et Concordia sospes,germanam comitata Fidem, sua vulnera ridet,haec mea sola salus, nihil hac mihi triste recepta,unum opus egregio restat post bella labori,o proceres, regni quod tandem pacifer heres 805belligeri, armatae successor inermus et aulae,instituit Solomon, quoniam genitoris anhelifumarat calido regum de sanguine dextra. (p.336)sanguine nam tersetemplum fundatur et araponitur auratis Christi domus ardua tectis. 810tunc Hierusalem templo inlustrata quietumsuscepit iam diva Deum, circumvaga postquamsedit marmoreis fundata altaribus arca.surgat et in nostris templum venerabile castris,omnipotens cuius sanctorum sancta revisat. 815nam quid terrigenas ferro pepulisse phalangasCulparum prodest, hominis si Filius arceaetheris inlapsus purgati corporis urbemintret inornatam templi splendentis egenus?hactenus alternis sudatum est comminus armis: 820munia nunc agitet tacitae toga candida pacis,atque sacris sedem properet discincta iuventus.haec ubi dicta dedit, gradibus regina superbisdesiluit tantique operis Concordia consorsmetatura novum iacto fundamine templum. 825aurea planitiem spatiis percurrit harundodimensis, quadrent ut quattuor undique frontes,ne commissuris distantibus angulus inparargutam mutilet per dissona semetra normam.Aurorae de parte tribus plaga lucida portis 830inlustrata patet, triplex aperitur ad austrumportarum numerus, tris occidualibus offertianua trina fores, totiens aquilonis ad axempanditur alta domus, nullum illic structile saxum,sed cava per solidum multoque forata dolatu 835gemma relucenti limen conplectitur arcu,vestibulumque lapis penetrabile concipit unus.portarum summis inscripta in postibus auro (p.338)nomina apostolici fulgent bis sena senatus.Spiritus his titulis arcana recondita Mentis 840ambit et electos vocat in praecordia Sensus;quaque hominis natura viget, quam corpore totoquadrua vis animat, trinis ingressibus aramcordis adit castisque colit sacraria votis;seu pueros sol primus agat, seu fervor ephebos 845incendat nimius, seu consummabilis aeviperficiat lux plena viros, sive algida Borraeaetas decrepitam vocet ad pia sacra senectam,occurrit trinum quadrina ad compita nomen,quod bene discipulis disponit rex duodenis. 850quin etiam totidem gemmarum insignia textisparietibus distincta micant, animasque colorumviventes liquido lux evomit alta profundo,ingens chrysolitus, nativo interlitus auro,hinc sibi sapphirum sociaverat, inde beryllum, 855distantesque nitor medius variabat honores,hic chalcedon hebes perfunditur ex hyacinthilumine vicino; nam forte cyanea propterstagna lapis cohibens ostro fulgebat aquoso.sardonicem pingunt amethystina, pingit iaspis 860sardium iuxta adpositum pulcherque topazon.has inter species smaragdina gramine vernoprata virent volvitque vagos lux herbida fluctus,te quoque conspicuum structura interserit, ardens (p.340)chrysoprase, et sidus saxis stellantibus addit. 865stridebat gravidis funalis machina vinclisinmensas rapiens alta ad fastigia gemmas,at domus interior septem subnixa columniscrystalli algentis vitrea de rupe recisisconstruitur, quarum tegit edita calculus albens 870in conum caesus capita et sinuamine subtersubductus conchae in speciem, quod mille talentismargaritum ingens, opibusque et censibus hastaeaddictis, animosa Fides mercata pararat.hoc residet solio pollens Sapientia et omne 875consilium regni celsa disponit ab aula,tutandique hominis leges sub corde retractat.in manibus dominae sceptrum non arte politumsed ligno vivum viridi est, quod stirpe recisum,1quamvis nullus alat terreni caespitis umor, 880fronde tamen viret incolumi, tum sanguine tinctisintertexta rosis candentia lilia miscetnescia marcenti florem submittere collo,huius forma fuit sceptri gestamen Aaronfloriferum, sicco quod germina cortice trudens 885explicuit tenerum spe pubescente decoreminque novos subito tumuit virga arida fetus.reddimus aeternas, indulgentissime doctor,grates, Christe, tibi, meritosque sacramus honoresore pio; nam cor vitiorum stercore sordet. 890tu nos corporei latebrosa pericula opertiluctantisque animae voluisti agnoscere casus.novimus ancipites nebuloso in pectore sensus (p.342)sudare alternis conflictibus, et variatopugnarum eventu nunc indole crescere dextra, 895nunc inclinatis virtutibus 1 ad iuga vitaedeteriora trahi seseque addicere noxisturpibus et propriae iacturam ferre salutis.o quotiens animam, vitiorum peste repulsa,sensimus incaluisse Deo! quotiens tepefactum 900caeleste ingenium post gaudia candida taetrocessisse stomacho! fervent bella horrida, ferventossibus inclusa, fremit et discordibus armisnon simplex natura hominis; nam viscera limoeffigiata premunt animam, contra ille sereno 905editus adflatu nigrantis carcere cordisaestuat, et sordes arta inter vincla recusat,spiritibus pugnant variis lux atque tenebrae,distantesque animat duplex substantia vires,donec praesidio Christus Deus adsit et omnes 910virtutum gemmas conponat sede piata,atque, ubi peccatum regnaverat, aurea templiatria constituens texat spectamine morumornamenta animae, quibus oblectata decoroaeternum solio dives Sapientia regnet. 915